Table of Contents
✨ प्रस्तावना
सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापारयुग आणि कलियुग—प्रत्येक युगात परमेश्वर वेगवेगळ्या रूपांत प्रकट होत आला आहे. सत्ययुगातील कथा आपण पुराणांत, रामायणात व महाभारतात वाचतो. त्या कथा ऐकताना अनेकदा मनात प्रश्न निर्माण होतो—
“अशा घटना आजच्या काळातही घडतात का?”
उत्तर आहे—होय.
परमेश्वर आजही उपस्थित आहे, फक्त त्याचे रूप बदलले आहे.
रामायणात उल्लेख आहे की, श्रीराम चौदा वर्षांच्या वनवासाला गेले असताना भरताने श्रीरामांच्या पादुका राजसिंहासनावर ठेवून त्यांच्या नावाने राज्यकारभार केला. कारण श्रीराम हे सत्य, मर्यादा आणि धर्माचे प्रतीक होते. तीच दिव्यता त्यांच्या पादुकांत उतरली होती.
त्याच परंपरेचा साक्षात्कार कलियुगात महानत्यागी बाबा जुमदेवजींच्या पादुकांच्या रूपाने झाला—आणि त्याचे जिवंत उदाहरण म्हणजे मोंगरकशा तलावातील अद्भुत घटना.
🌿 मानव जागृतीचा दौरा: सेवाभावातून अध्यात्माकडे
एप्रिल १९७८ हा काळ महानत्यागी बाबा जुमदेवजींच्या मानव जागृतीच्या कार्यात एक महत्त्वाचा टप्पा ठरला. या काळात बाबा नेहमीप्रमाणे काही निवडक सेवकांना सोबत घेऊन गावोगावी दौऱ्यावर निघाले होते. या दौऱ्याचा उद्देश कोणताही देखावा, प्रसिद्धी किंवा गाजावाजा नव्हता, तर सामान्य माणसाच्या जीवनात आध्यात्मिक जागृती निर्माण करणे हाच होता.
बाबांचे मार्गदर्शन नेहमी एका ठाम विचाराभोवती केंद्रित असायचे—
परमात्मा एक आहे, आणि मानवाने सत्य, मर्यादा व प्रेमाचा मार्ग स्वीकारावा.
या तत्त्वाच्या आधारेच बाबा लोकांना अंधश्रद्धा, व्यसन, द्वेष, हिंसा आणि फसवणूक यापासून दूर राहण्याचा संदेश देत. त्यांचा भर बाह्य कर्मकांडापेक्षा अंतर्मनाच्या शुद्धीवर अधिक होता.
१ एप्रिल १९७८ रोजी महानत्यागी बाबा जुमदेवजी नागपूर येथून सेवकांसह रामटेक मार्गे भंडारबोडी येथे पोहोचले. तेथे असलेल्या परमात्मा एक सेवक दुग्ध उत्पादक सहकारी संस्थेत बाबांनी भगवत्कार्याविषयी सविस्तर मार्गदर्शन केले. या मार्गदर्शनात मानवजन्माचे महत्त्व, सत्य आचरणाचे मूल्य, संयम, सेवा आणि साधेपणाचे जीवन यावर सखोल चर्चा झाली. बाबांचे शब्द साधे होते, पण त्यामागील अर्थ अतिशय खोल होता, जो थेट मनाला भिडणारा होता.
भंडारबोडीतील या मार्गदर्शनानंतर पुढील काही दिवसांत बाबांचा दौरा कांद्री, पंचाळा आणि मंगरली या गावांमध्ये झाला. या प्रवासात नागपूरसह लोहारा, शिवनी, भंडारबोडी, सालईमेटा, पंचाळा आणि मांद्री या गावांतील अनेक सेवक सहभागी झाले होते. प्रत्येक गावात बाबांचे आगमन होताच वातावरणात आपोआपच शांती आणि शिस्त निर्माण होत असे. लोक बाबांकडे केवळ संत म्हणून नव्हे, तर जीवनाला दिशा देणारा मार्गदर्शक म्हणून पाहू लागले होते.
या दौऱ्यात कोणतीही भव्य सभा, मंच किंवा औपचारिक कार्यक्रम नव्हते. बाबा जुमदेवजी ज्या गावात जात, तेथे सेवक आणि गावकरी एकत्र येत आणि भगवत्कार्याविषयी चर्चा होत असे. बाबांचे मार्गदर्शन ऐकून अनेक सेवक आणि ग्रामस्थ मानवधर्माच्या मार्गावर चालण्यास प्रेरित होत. या साध्या आणि शांत वातावरणातच मानव जागृतीचे कार्य पुढे सरकत होते.
हा संपूर्ण दौरा म्हणजे सेवाभावातून अध्यात्माकडे नेणारा एक जिवंत प्रवास होता. पुढे याच यात्रेदरम्यान घडलेली मोंगरकशा तलावाची घटना ही या दौऱ्यातील सर्वात विलक्षण आणि दैवी अनुभूती ठरली.
🌳 मंगरली गाव: साधेपणा आणि श्रद्धेची भूमी
मंगरली हे घनदाट जंगलाच्या मध्यभागी वसलेले एक लहानसे गाव होते. गावात केवळ १५–२० घरे असून परिसर पूर्णपणे शांत आणि निसर्गरम्य होता. या गावात या मार्गात आलेले दोन सेवक वास्तव्यास होते. त्यांपैकी एक सेवक बाहेरगावी लग्नासाठी गेलेला असल्यामुळे महानत्यागी बाबा जुमदेवजी यांचा मुक्काम दुसऱ्या सेवकाच्या घरी झाला.
ज्या सेवकाकडे बाबा थांबले होते, त्याच्या घरी त्याचा एक म्हातारा मामा देखील होता. त्या मामाला गेल्या पंधरा दिवसांपासून सतत तीव्र ताप येत होता. तापामुळे त्याची अवस्था खूप अशक्त झाली होती. गावात व आसपासच्या ठिकाणी डॉक्टरांकडे दाखवूनही औषधांचा काहीही उपयोग होत नव्हता. त्यामुळे घरातील लोक चिंतेत होते आणि त्याच्या प्रकृतीबद्दल निराशा पसरली होती.
मंगरली गावात बाबांच्या दौऱ्यादरम्यान भगवत्कार्याची चर्चा आणि बैठक झाली. त्या बैठकीत बाबांनी मानवजागृतीवर मार्गदर्शन केले. सेवक आणि ग्रामस्थ शांतपणे बाबांचे शब्द ऐकत होते. बाबांच्या मार्गदर्शनामुळे आणि सेवकांच्या श्रद्धेमुळे संपूर्ण वातावरण भक्तीमय आणि गंभीर झाले होते. त्या साध्या घरात आणि लहानशा गावातही अध्यात्मिक चैतन्य जाणवत होते.
या शांत, साध्या आणि श्रद्धेने भारलेल्या वातावरणातच पुढील घटना घडली, जी परमेश्वरी कृपेचा प्रत्यय देणारी ठरली.
🍽️ एक साधा प्रसंग, पण मोठा चमत्कार
भगवत्कार्याची चर्चा आणि बाबांचे मार्गदर्शन संपल्यानंतर सर्व सेवक भोजनासाठी बसले. सोबत आलेल्या बायांनी प्रेमाने आणि आपुलकीने पंगत वाढली. सर्वजण शांतपणे भोजन करत असताना, त्या घरातील म्हातारा मामा बाबांच्या आज्ञेने पंगतीत येऊन बसला. अनेक दिवसांपासून आजारपणामुळे त्याने नीट जेवण केलेले नव्हते, तरीही बाबांच्या उपस्थितीत तो भोजनास बसला.
भोजन झाल्यानंतर तो म्हातारा पुन्हा बाबांकडे आला. अत्यंत नम्रपणे आणि कृतज्ञतेच्या भावनेने त्याने बाबांना सांगितले—
“बाबा, मला गेल्या पंधरा दिवसांपासून सतत ताप होता. त्या काळात मी जेवूही शकलो नव्हतो. परंतु आज तुमच्या आगमनानंतर माझा ताप नाहीसा झाला आणि आज मी प्रथमच पोटभर भोजन केले.”
त्याच्या या शब्दांमधून त्याचा आनंद आणि आश्चर्य स्पष्ट दिसत होते. हा प्रसंग पाहून उपस्थित सेवकांनाही समाधान वाटले. या साध्या पण प्रभावी घटनेतून एक गोष्ट स्पष्ट झाली—
परमेश्वरी कृपा ही केवळ सेवकांपुरती मर्यादित नसून, ती सर्वांवर समानपणे लाभते.
🌲 वनभोजनाचा प्रस्ताव आणि मोंगरकशा तलाव
५ एप्रिल १९७८ रोजी सकाळच्या वेळी सेवक शेरकी यांनी महानत्यागी बाबा जुमदेवजी यांच्याजवळ एक विनंती मांडली. त्यांनी बाबांना सांगितले की, मंगरली गावापासून सुमारे दहा मैलांवर मोंगरकशा तलाव नावाचा एक ऐतिहासिक व निसर्गरम्य तलाव आहे. चारही बाजूंनी घनदाट जंगलाने वेढलेला मोंगरकशा तलाव अत्यंत सुंदर असून, सर्व सेवकांनी मिळून तेथे वनभोजनासाठी जावे, अशी त्यांची इच्छा होती.
सेवकांच्या या विनंतीला मान देत बाबांनी त्यास संमती दिली. बाबांची परवानगी मिळताच स्त्री-पुरुष मिळून साधारण साठ सेवक मोंगरकशा तलावाकडे जाण्यासाठी तयार झाले. सर्वांनी चहा-नाश्ता आटोपून आवश्यक सामान गोळा करण्यास सुरुवात केली आणि वनभोजनाच्या तयारीत व्यस्त झाले.
सामान नेण्यासाठी एकच बैलगाडी उपलब्ध होती. मात्र त्या बैलगाडीतील एक बैल फारच म्हातारा होता. सेवकांमध्ये अशी चर्चा होती की, तो बैल जुंपल्यानंतर अनेकदा खाली बसतो आणि एकदा बसला की पुन्हा उठतच नाही. त्यामुळे मोंगरकशा तलावापर्यंतचा प्रवास सुरक्षित होईल की नाही, याबाबत काही सेवकांच्या मनात भीती निर्माण झाली.
सेवकांनी ही बाब बाबा जुमदेवजींच्या लक्षात आणून दिली. सर्व परिस्थिती शांतपणे ऐकून घेतल्यानंतर बाबांनी अत्यंत ठाम आणि विश्वासपूर्ण शब्दांत सांगितले—
“त्याच बैलाला जुंपा. पुढे काय होईल ते परमेश्वर पाहील.”
बाबांच्या या शब्दांवर संपूर्ण विश्वास ठेवून सेवकांनी त्या म्हाताऱ्या बैलालाच गाडीला जुंपले. प्रवास सुरू झाला आणि मोंगरकशा तलावाच्या दिशेने जात असताना सर्वांच्या आश्चर्याचा क्षण तेव्हाच आला, जेव्हा तो बैल संपूर्ण वाटेत एकदाही खाली बसला नाही. उलट, तो आपल्या जोडीच्या बैलापेक्षाही अधिक जोमाने चालत होता. हा अनुभव पाहून सेवकांच्या मनात बाबांच्या शब्दांवरील श्रद्धा आणखी दृढ झाली आणि पुढील प्रवासाबाबतचा विश्वास अधिक बळावला..
🏞️ मोंगरकशा तलाव: निसर्गसौंदर्य आणि इशारा
मोंगरकशा तलाव हा भंडारा जिल्ह्यातील घनदाट जंगलाच्या परिसरात वसलेला एक विशाल आणि ऐतिहासिक तलाव आहे. चारही बाजूंनी जंगलाने वेढलेला मोंगरकशा तलाव पाहायला अतिशय सुंदर वाटतो, परंतु त्याची खोली आणि विस्तार पाहता तो तितकाच धोकादायकही आहे. तलावाच्या मध्यभागी पाणी फार खोल असून काही ठिकाणी जाळे पसरलेली आहेत, असे स्थानिक लोक सांगत होते.
मोंगरकशा तलाव परिसरात वनखात्याचा एक चौकीदार उपस्थित होता. त्याने तलावाची परिस्थिती जाणून सेवकांना स्पष्ट शब्दांत इशारा दिला. तो म्हणाला—
“या मोंगरकशा तलावात जो आत जातो, तो परत येत नाही. पाणी खूप खोल आहे आणि आत जाळे आहेत. पाय अडकला तर वर येणे अशक्य होते.”
या इशाऱ्यामुळे काही सेवक सावध झाले. तरीही बाबांनी परिस्थितीचा विचार करून निर्णय घेतला. त्यांनी सेवकांना मोंगरकशा तलावाच्या काठाजवळच आंघोळ करण्याची परवानगी दिली, जेणेकरून कोणताही धोका निर्माण होऊ नये. बाबांच्या या सूचनेनुसार सर्वांनी सावधपणे आणि काठालगतच आंघोळ करण्याचे ठरविले. काठाजवळच आंघोळ करण्याची परवानगी दिली. बाबांचा हेतू सावधगिरी बाळगूनच सर्वांनी आंघोळ करावी, असा होता. बाबांच्या या सूचनेनुसार सेवकांनी तलावाच्या काठावरच राहून आंघोळ करण्याचे ठरविले..
🚣 नावेतून सुरू झालेला संकटाचा क्षण
मोंगरकशा तलावात एक जुनी जोडनाव पाण्यात उतरवण्यात आली. काही सेवक त्या नावेत बसले होते. तलावाच्या काठावर इतर सेवक उभे राहून सर्व काही पाहत होते. पोहता न येणारे दिवाणजी नाव चालवण्याचा प्रयत्न करू लागले. मात्र त्यांना नाव चालवण्याचा पुरेसा अनुभव नसल्यामुळे नाव एका बाजूला झुकली.
क्षणार्धातच मोंगरकशा तलावाच्या पाण्याने ती नाव भरू लागली. नाव असंतुलित होताच सेवक एकामागून एक पाण्यात पडले. काही जण पोहता येत असल्यामुळे लगेच बाहेर पडण्याचा प्रयत्न करू लागले, तर काहींसाठी हा क्षण अत्यंत भयावह ठरला.
काठावर उभ्या असलेल्या सेवकांच्या तोंडून एकच आरोळी निघाली—
“नाव बुडाली!”
हा आवाज दूरवर पसरला आणि सर्वत्र घबराट निर्माण झाली. याच गोंधळाच्या क्षणी, उपस्थित असलेल्या एका सेविकेचे ठाम शब्द सर्वांच्या कानावर पडले—
“बाबा असताना मोंगरकशा तलावात नाव कशी बुडेल?”
या शब्दांमधील श्रद्धा आणि आत्मविश्वासच या संकटाच्या प्रसंगाचा केंद्रबिंदू ठरला. बाबांच्या कृपेवर असलेला हा अढळ विश्वास पुढे घडणाऱ्या दैवी घटनेची नांदी ठरला.
👣 पादुका आणि परमेश्वरी उपस्थिती
या गोंधळाच्या वेळी बाबा जुमदेवजी आंघोळ आटोपून मुक्कामाच्या ठिकाणी जाण्यास निघाले होते. चालताना त्यांच्या पायाला खडे व काटे रुतू लागले. तेव्हा बाबांच्या लक्षात आले की, आपण पायात पादुका घातल्याच नाहीत आणि त्या मोंगरकशा तलावाच्या काठावरच राहिल्या आहेत. हे लक्षात येताच बाबा तात्काळ परत तलावाच्या दिशेने वळले.
बाबा परत येऊन जे दृश्य पाहतात, ते अत्यंत अद्भुत आणि आश्चर्यकारक होते. मोंगरकशा तलावात ती जुनी जोडनाव पूर्णपणे पाण्याने भरलेली होती, तरीसुद्धा ती बुडलेली नव्हती. संपूर्ण नाव पाण्यात असूनही ती तलावाच्या पृष्ठभागावर तरंगत होती. त्या नावेत नागपूरचे सेवक श्री. लक्ष्मणरावजी उराडे हे दोन भागांत पाय देऊन उभे होते. पोहता येत नसतानाही ते पूर्णपणे जिवंत आणि सुरक्षित होते.
बाबांच्या आजूबाजूला उभ्या असलेल्या सेवकांना हे दृश्य पाहून धक्का बसला. बाबांनी त्यांना विचारले—
“हे तुम्ही काय केले? सांगूनही बाबांचे ऐकले नाहीत.”
त्यानंतर बाबांनी सविस्तर चौकशी केली—
नावेत किती सेवक होते,
किती जण पोहून बाहेर आले,
आणि कोणी आत राहिले का.
चौकशीत असे लक्षात आले की सर्व सेवक बाहेर आले होते; मात्र गोपीचंद तुपट नावाचे सेवक पोहता न येत असल्यामुळे आत अडकले होते. त्यांना वाचवण्यासाठी सेवक संपत शेरकी पाण्यात उतरले आणि त्यांना काठावर आणण्यात आले.
यानंतर बाबांनी मांद्री गावच्या कचरू नावाच्या सेवकाला आदेश दिला—
“पाण्याने भरलेल्या नावाची दोरी धरून ती काठावर आण.”
बाबांच्या आदेशाचे पालन करून त्या सेवकाने पोहत जाऊन नावेला दोरीने धरले आणि मोंगरकशा तलावाच्या काठावर ती नाव आणली. त्याचवेळी श्री. उराडे हेही सुरक्षितपणे काठावर आले.
नाव पूर्णपणे पाण्याने भरलेली असूनही बुडली नाही, हे पाहून सर्वांना स्पष्टपणे जाणवले की, येथे एखादी अदृश्य दैवी शक्ती कार्यरत आहे. बाबांच्या अनुपस्थितीतही त्यांच्या पादुकांच्या रूपाने परमेश्वरी उपस्थिती मोंगरकशा तलावाच्या काठावर होती आणि त्याच शक्तीमुळे सर्व सेवक या भीषण प्रसंगातून सुखरूप बाहेर आले.
🙏 सेवकांचे अनुभव: जीवदानाची साक्ष
या भीषण प्रसंगानंतर मोंगरकशा तलावाच्या काठावर जमलेल्या सेवकांनी आपापले अनुभव सांगितले. नावेत उभे असताना मृत्यू अगदी समोर उभा असल्याची भावना प्रत्येकाच्या मनात होती. पाण्याने भरलेल्या नावेतून सुटका होईल, अशी कोणतीही आशा उरली नव्हती. त्या क्षणी कोणताही मानवी उपाय उपयोगी पडणार नाही, हे सर्वांना स्पष्टपणे जाणवत होते.
अशा वेळी सेवकांनी एकच आधार घेतला—भगवंताचे नाव.
मनात भीती होती, पण त्याचबरोबर श्रद्धाही होती. काही सेवकांनी अंतःकरणातून प्रार्थना केली. जीव वाचेल की नाही, याची खात्री नसतानाही त्यांनी पूर्ण विश्वासाने परमेश्वराचे स्मरण केले.
सेवकांनी सांगितले की, प्रार्थना करताच काहीतरी अदृश्य शक्ती कार्यरत झाल्यासारखे वाटले. नाव पाण्याने पूर्ण भरलेली असूनही ती बुडत नव्हती. जिथे सर्व काही संपेल असे वाटत होते, तिथेच आश्चर्यकारकपणे जीवदान मिळाले. हा अनुभव कोणत्याही शब्दांत मांडणे कठीण होते.
या घटनेनंतर सर्व सेवकांच्या मनात एकच गोष्ट ठामपणे उमटली—
बाबांच्या पादुकांच्या रूपाने परमेश्वर स्वतः मोंगरकशा तलावाच्या काठावर उपस्थित होता.
त्याच दैवी उपस्थितीमुळे हा मोठा अनर्थ टळला आणि सर्व सेवक सुखरूप बाहेर आले.
हा प्रसंग सेवकांसाठी केवळ अपघात नव्हता, तर परमेश्वरी कृपेचा जिवंत साक्षात्कार ठरला.
🔍 चौकीदाराचे विधान
या संपूर्ण घटनेचा साक्षीदार वनखात्याचा चौकीदारही तेथे उपस्थित होता. मोंगरकशा तलावात घडलेले दृश्य पाहून तो अत्यंत आश्चर्यचकित झाला. त्याने सेवकांना सांगितले की, या तलावात आजपर्यंत जो कोणी आत गेला आहे तो परत आला नाही. पाणी फार खोल असून जाळ्यांमुळे कोणीही वाचत नाही, म्हणून येथे मासेमारीसाठीसुद्धा कोणी आत उतरत नाही. तरीही सर्व सेवक सुरक्षित बाहेर आले, हे पाहून त्याने स्पष्टपणे म्हटले की, तुमचे गुरु तुमच्यासोबत असल्यामुळेच हे शक्य झाले आहे. तुमच्यावर परमेश्वराची कृपा आहे आणि त्यामुळेच मोंगरकशा तलावातील हा मोठा प्रसंग कोणतीही जीवितहानी न होता टळला, असे त्याचे ठाम मत होते.
🔔 अंतिम संदेश
मोंगरकशा तलावातील या अद्भुत घटनेनंतर सर्व सेवकांच्या मनात भीतीऐवजी कृतज्ञतेची भावना निर्माण झाली. जीवदान मिळाल्याची जाणीव होताच सर्व सेवक बाबांसमोर नतमस्तक झाले. या प्रसंगातून आपण बाबांच्या शब्दांचा अनादर केल्यामुळेच संकट ओढवले, हे सर्वांना स्पष्टपणे उमगले.
त्या क्षणी सेवकांनी एकत्र येऊन बाबांना वचन दिले—
“यापुढे बाबांच्या शब्दांचे नेहमी पालन करू आणि त्यांच्या आज्ञेचे उल्लंघन कधीही करणार नाही.”
सेवकांच्या मनातील पश्चात्ताप आणि श्रद्धा पाहून बाबांनी त्यांना क्षमा केली. अत्यंत शांत आणि ठाम शब्दांत बाबांनी सेवकांना समज दिली—
“परमेश्वर सर्वत्र असतो. कधी तो देहात प्रकट होतो, तर कधी पादुकांच्या रूपाने उपस्थित राहतो.”
या शब्दांमधून बाबांनी एक गहन सत्य स्पष्ट केले—परमेश्वराची उपस्थिती केवळ व्यक्तीपुरती मर्यादित नसून, श्रद्धा आणि आज्ञापालन असलेल्या ठिकाणी तो नेहमी कार्यरत असतो. मोंगरकशा तलावातील हा प्रसंग सेवकांसाठी आयुष्यभर लक्षात राहणारा, श्रद्धा दृढ करणारा आणि मानवधर्माचा मार्ग अधिक ठामपणे स्वीकारण्याची प्रेरणा देणारा ठरला.
🌺 उपसंहार
मोंगरकशा तलावातील ही घटना केवळ एक चमत्कार म्हणून पाहण्यापुरती मर्यादित नाही.
ती श्रद्धा, आज्ञापालन आणि परमेश्वरी उपस्थिती यांचा जिवंत अनुभव देणारी घटना आहे. बाबांच्या प्रत्यक्ष अनुपस्थितीतही त्यांच्या पादुकांच्या रूपाने परमेश्वर तेथे उपस्थित होता, याचा हा स्पष्ट साक्षात्कार आहे.
या घटनेतून एक गहन सत्य समोर येते—
परमेश्वर केवळ प्राचीन ग्रंथांत किंवा कथांपुरता सीमित नाही. आजही, या कलियुगातही, तो अस्तित्वात आहे; मात्र त्याची अनुभूती घेण्यासाठी श्रद्धा, विश्वास आणि ओळखण्याची दृष्टी आवश्यक आहे.
मोंगरकशा तलावाचा हा प्रसंग सेवकांसाठीच नव्हे, तर प्रत्येक साधकासाठी एक संदेश देतो—
सत्य, मर्यादा आणि आज्ञापालनाच्या मार्गावर चालणाऱ्याला परमेश्वर कधीही एकटे सोडत नाही.
🌸 भगवान बाबा हनुमानजी की जय 🌸
🌸 महानत्यागी बाबा जुमदेवजी की जय 🌸
🌸 परमात्मा एक 🌸
प्रतिक्रिया व्यक्त करा